Boek, "Drie eeuwen Gaikhorst", prijs € 12,--

Op zaterdag 18 september 2010 wordt voor de 15e keer de Oostgelderse Contactdag voor Genealogie, Boerderij- en Streekgeschiedenis gehouden. Ook dit keer weer in Cultureel Centrum “De Bron” het voormalige kerkgebouw aan de Buitenschans nabij het centrum van Groenlo. Bezoekers zijn welkom van 10.00 tot 16.00 uur. Doel van deze contactdag is Nederlandse en Duitse beoefenaren van genealogie en streekgeschiedenis de mogelijkheid te bieden met elkaar in contact te komen en kennis te nemen van wat er zoal geboden wordt door genealogische en oudheidkundige organisaties en andere aanbieders op dit gebied. Deze contactdag wordt gezamenlijk georganiseerd door :

• Oostgelderse Stichting voor Genealogie en Boerderijgeschiedenis (OSGB)
• Werkgroep Familie- en Boerderijgeschiedenis in Oost-Gelderland (WFBG);
• Nederlandse Genealogische Vereniging, NGV afdeling Achterhoek
• Oudheidkundige Vereniging Groenlo
• AG Genealogie Westmunsterland (D)
• AG der Ahauser Heimatvereine (D)

Voor nadere inlichtingen kunt u terecht bij Ben Verheij, tel. 0544-462032
e-mail: btmverheij@planet.nl

Op deze zaterdagmiddag komen we van 14.00 tot 16.30 1 bijeen in het “Schuttersgebouw St. Andreas”, Oude Doesburgseweg 1, 6901 HG ZEVENAAR, telefoon 0316-524397. De heer Bertus Bruins geeft een diavoorstelling over de buurtschap Grieth te Zevenaar. Aan de hand van dia’s zal hij u beelden laten zien van boerenhofsteden en familiefoto’s welke betrekking hebben op de genoemde buurtschap. Deze lezing (welke uit twee gedeelten bestaat) staat geheel in het kader van de in 2001 en 2003 uitgegeven boekwerken “Buurtschap Grieth - Zevenaar” en “Nieuw Campwijck op ’t Grieth – Zevenaar”. Het eerste boekwerk is een beschrijving van circa 130, nagenoeg verdwenen, boerenhofsteden en het tweede boek (nog beperkt voorradig) beschrijft de kop van het Grieth, hoofdzakelijk een gedeelte van de Grietsestraat, met de vele families die in deze buurtschap gewoond hebben, o.a. Aleven, Arnds, Berndsen, Boerstal, Brandon, Brands, Brandsma, ten Brinke, Bruns, Buiting, Damen, Derksen, Dikker, Van Ditshuizen, Duis en Duits, Elfrink, Bodd(e), Florissen, Gerritsen, Geurtzen, Gieling, Godschalk, Gudden, Hendriks(en), Van Hal, Hermsen, Hoffman, Hugen, Huisman, Jansen, Jonker, Joosten, Jörissen, Keultjes, Lukassen, Nijhof, Van Onna, Pleiter, Polman, de Reus, Roelofsen, Scholten, Schuurman, Sloot, Snik, Thuis, Tiemissen, Tomassen, Van Uum, Verwaaij, Visser, Vleeming, Vonk, Weijers, Welman, Wentink, Willemsen en Zweers.

Grieth is een buurtschap in de gemeente Zevenaar dat aan de noord-oostkant van de stad Zevenaar is gelegen en omsloten wordt door de Arnhemseweg in het Westen, de autosnelweg A12 in het noorden, de Didamseweg in het oosten en in het zuiden tegen de stad Zevenaar. Het beschreven gebied bestaat uit de wegen Arnhemseweg, Delweg, Didamseweg, Doesburgseweg, Grietsestraat (gedeelte), Hogebongerdweg, Hunneveldweg, Kampsingel, Lentemorgen, Molenpad (verdwenen), Noordeinde, Oude-Doesburgseweg, Stegeslag, Schievestraat en Zonegge.


De zaal is open vanaf 13.00 uur en is voor eenieder gratis toegankelijk.

Op deze bijeenkomst zal Gerhard Kwak het één en ander vertellen over de familie Kwak en het boek dat hij daar over heeft gemaakt met als titel ‘Ik bun d’r ene van Kwak’. Kwak klinkt nou niet meteen als een Achterhoekse naam. Echter desondanks komt de familienaam Kwak in de Achterhoek veelvuldig voor. In 1764 kwam een voorvader Kwak vanuit Zeeland naar de Achterhoek en heeft voor een uitgebreid nageslacht gezorgd. Zo komt deze familienaam voor in Winterswijk, Varsseveld en Westendorp. In Varsseveld is een Kwakstraat en ook de Kwaks mölle is er welbekend.

Na dertig jaar onderzoek besloot de in Winterswijk geboren amateurgenealoog Gerhard Kwak een familieboek over de Kwaks uit te geven, uiteindelijk met een omvang van 700 pagina’s. Makkelijker gezegd dan gedaan. Zeker als je bekend staat als een persoon die op vrijwel alle genealogische publicaties het nodige commentaar heeft. Het ene boek vond hij dodelijk saai, het andere onleesbaar en het derde had eigenlijk niet mogen verschijnen. Een hele klus om het dan zelf beter te doen. Nog voor de presentatie van zijn familieboek: ‘Ik bun d’r ene van Kwak’ had hij al de nodige op- en aanmerkingen binnen. Vooral de ‘schrijffout’ op de omslag van zijn boek deed nogal wat stof opwaaien.
Gerhard Kwak zal in zijn presentatie uitgebreid ingaan op zijn zienswijze en werkwijze en dit biedt wellicht handvatten voor anderen om zelf ook een boek uit te geven. De auteur gaat tijdens de lezing uitgebreid in op de familie en de problemen die aan de orde kwamen bij het schrijven en uitgeven van het boek. Het wordt geen droge opsomming van technische toeters en bellen maar een levendige tocht door de geschiedenis van het ‘Kwakboek’ zoals het inmiddels in de familie is gaan heten.

Schrijver Gerhard Kwak (rechts) overhandigt het Kwakboek aan Bert Smeenk van het Historisch Informatie Punt.

De bijeenkomst vindt plaats in Bibliotheek Oost-Achterhoek, Spoorstraat 14, 7101 GT Winterswijk, tel. 0543-533433. Aanvang 14.00 uur.

Het loont de moeite wat eerder te komen om de genealogische en historische collecties van de bibliotheek te bekijken.

Boekbespreking

Titel: De dagloner in de Achterhoek
Vergeten en verdwenen in de agrarische geschiedschrijving
Dr. A.A. Scova Righini
Uitgeverij: Fagus, Aalten 2007
ISBN 978-90-78202-26-4
Prijs 19,95 (te bestellen bij J. Klompenhouwer)

Veel genealogen zullen als ze voorouders hebben van het platteland regelmatig tegenkomen dat hun voorvader dagloner was. Over het leven en werken van dagloners blijkt echter weinig te zijn beschreven. Ook hier geldt de bekende constatering dat geschiedenis toch vooral een aangelegenheid van machtigen en rijken is, zij bepalen feitelijk de loop van de maatschappelijke gebeurtenissen en zij vormen door hun nagelaten documenten het tijdsbeeld dat wij overgeleverd krijgen. Dit boek wil juist de aandacht te vestigen op de ontwikkeling en het lot van de vergeten en verdwenen bevolkingsgroep, de dagloners.

In het boek wordt de dagloner gevolgd tegen de achtergrond van de ontwikkeling van de agrarische samenleving vanaf de Middeleeuwen tot medio twintigste eeuw. Met name in de tweede helft van de achttiende eeuw en een groot deel van de negentiende eeuw bestond het overgrote deel van de agrarische bevolking in de zandgebieden uit dagloners en keuterboeren. In de twintigtste eeuw verdween loonarbeid in de landbouw steeds meer en daarmee verdweeen de dagloner langzaam weer van het agrarische toneel.

Een belangrijke vraag in de studie van Scova Righini is wanneer is iemand een landarbeider of dagloner. In de traditionele betekenis was de landarbeider een bezitloze die zijn arbeid in ruil voor beloning in geld of natura aan anderen (boeren) aanbood. Dit type landarbeider kwam in de akkerbouwgebieden van Groningen, Friesland, Holland en Zeeland wel voor echter nauwelijks in de Achterhoek. De landarbeider/dagloner in de Achterhoek had nagenoeg altijd ook nog een eigen boerenbedoeninkje en ging daarnaast uit werken bij boeren in de omtrek, meestal seizoensmatig. Misschien had hij n of anderhalve hectare grond in gebruik, een koe, een paar varkens en een stuk of wat kippen. Ietsje meer boer was al weer de keuterboer. Die had wat meer grond en dieren, echter nog geen paard. Echter ook de keuterboeren hadden nevenactiviteiten, ze gingen werken bij een boer of waren er klompenmaker of bijvoorbeeld huiswever bij. Een boer (landbouwer) had toch wel meer dan 5 ha grond en ook wel een paard. Bij de diverse volkstellingen en in diverse verslagen van onderzoekscommissies werd de grens tussen dagloner, keuterboer en landbouwer nog wel eens verlegd, zodat het moeilijk blijft een juiste verdeling tussen de groepen aan te geven.
Wat de genealoog ook regelmatig tegenkomt is dat een voorvader bij zijn huwelijk als beroep dagloner opgeeft en later (bij de doop van kinderen of overlijden) aangemerkt wordt als landbouwer. Blijkbaar lukte het regelmatig om het eigen bedrijfje uit te bouwen tot een zodanig omvang dat je je landbouwer mocht noemen.

In het hoofdstuk De plaats van de dagloner in de boerensamenleving schetst de auteur hoe de dagloner sociaal functioneerde in de Achterhoekse samenleving. Conflicten en stakingen zoals bijvoorbeeld wel in de akkerbouwgebieden in Groningen kwamen hier niet voor. Of schikte de dagloner in de Achterhoek, overeenkomstig zijn karakter, zich gemakkelijker in zijn lot? De sociale verhoudingen worden weergegeven in een citaat uit het rapport van de Landbouwcommissie van de Provincie Gelderland uit 1962: Met name ook in de Provincie Gelderland was tot in de twintigste eeuw de zakelijke verhouding boer-arbeider als het ware ingebed in vele andere meer gevoelsmatige bindingen. Het werd als volkomen normaal aanvaard, dat de arbeider dezelfde werktijden maakte als de boer. Evenzeer was het regel, dat de arbeider bij de boer in huis kwam en op de hoogte was van en meeleefde met de persoonlijke gebeurtenissen in het leven van de boer en zijn gezin. Het omgekeerde gold evenzeer als regel. Ook de streekliteratuur schetst meestal dit harmonieuze beeld.

Vanaf het midden van de twintigste eeuw vond een snelle schaalvergroting van de landbouw plaats gepaard gaande met rationalisatie en mechanisatie van de bedrijven. Dit betekende dat het overgrote deel van de dagloners uit de landbouw en uit beeld verdween.

Het boek omvat 136 paginas, compact geschreven, met een groot aantal verwijzingen naar geraadpleegde bronnen en archieven. Het boek is verluchtigd met een twintigtal illustraties. De auteur heeft met dit boek een grondige studie afgeleverd over een grote groep plattelandsbewoners die men in andere geschiedenisboeken nauwelijks beschreven vindt.

De auteur is als socioloog afgestudeerd (1973) en was vanaf 1975 ruim 25 jaar in een ambtelijke functie werkzaam. Hij promoveerde in 2005 aan de Universiteit van Amsterdam op de biografie van Bep Vuijk (bekend als schrijfster en journaliste). Sinds zijn vertrek vanuit Arnhem naar Lintelo houdt hij zich bezig met de agrarische geschiedenis van de Achterhoek in brede zin. Hij is thans bezig met een uitgebreide biografie van de dichter Staring van de Wildenborch.

Bespreking door Johan Hiddink, Ede

Er zijn nog enkele exemplaren te koop. Prijs € 59,00

Bibliotheek Oost-Achterhoek beschikt thans in twee vestigingen (Eibergen en Winterswijk) over een Historisch Informatiepunt. De informatie in dit HIP wordt in samen-werking met het Streek-archivariaat Regio Achterhoek ter beschikking gesteld. In het archief is o.a. informatie te vinden over de Burgerlijke Stand en zijn de transcripties van Doop-, Trouw- en Begraaf-boeken in te zien. Deze aktes zijn op microfiches te bekijken en er kan tegen betaling een afdruk gemaakt worden.

In Winterswijk kan ook het Bevolkingsregister van Winterswijk 1820-1938 bekeken worden. Ook is de collectie van dr. Das beschikbaar, die bestaat uit stamboomfragmenten en een uitwerking van de Liberale Gifte van 1748.

Natuurlijk zijn ook de nodige boeken aanwezig over genealogie. De Historisch Informatie Punten zijn te bezoeken tijdens de openingsuren van de vestiging Winterswijk en vestiging Eibergen.

Regelmatig worden er genealogisch spreekuren georganiseerd, waar een gespecialiseerde medewerker vragen zal beantwoorden op het gebied van genealogie.

De website van het Streekarchivariaat is: www. Achterhoeksarchief.nl. Op deze website kunt u onder andere de Beeldbank met foto's van Eibergen bekijken. Door in het menu op de website van het archivariaat te kiezen voor onderzoek en vervolgens voor zoeken in fotocollecties krijgt u een zoekscherm waarin u bijvoorbeeld Eibergen als plaatsnaam kunt invullen.

De spreekuren van de HIP's zijn: elke dinsdag van 18.00-20.00 uur in de Bibliotheek van Winterswijk. Elke zaterdag van 10.00-12.00 uur in de Bibliotheek van Eibergen.

Bibliotheek Oost-Achterhoek (vestiging Winterswijk)
Bert Smeenk (medewerker H.I.P.)
Spoorstraat 14
7101 GT Winterswijk
bert.smeenk@oostachterhoek.nl

Voor informatie over het spreekuur: http://www.obwinterswijk.nl

Winterswijk onder het vergrootglas deel I, over het dorp Winterswijk
Winterswijk onder het vergrootglas deel II, over het buitengebied, de buurtschappen

In deze twee boeken vindt u een schat aan gegevens over Winterswijk en het bijbehorende buitengebied.

Eigenlijk onmisbaar bij het bestuderen van de geschiedenis van dit dorp en haar buurtschappen.

Op maandag 2 juli is door wethouder Schriks de geheel vernieuwde studiezaal van het Stads- en Streekarchief Zutphen in gebruik genomen. Het archiet beheert de archieven van de gemeenten Brummen, Lochem en Zutphen. Een onderdeel van het archief is de Stedelijke Bibliotheek Zutphen met een collectie van meer dan 20.000 boeken over o.a. de geschiedenis van stad en regio Zutphen. De nieuwe studiezaal is laagdrempelig en overzichelijk en geheel klaar voor raadpleging van steeds meer digitale archieven".

Te bestellen bij Mevr. J.Demkes – van Cleemput,
Misterstraat 3, 7126 CA Bredevoort
tel. 0543-452037
of e-mail